Sarny – charakterystyka - Ściągi, wypracowania, lektury - Bryk.pl (2023)

Sarny należą donajmniejszych przedstawicieli zwierzyny płowej żyjących wPolsce. Sąone nietylko małe, mają także wswoich ruchach cośz gracji ielegancji, których próżno szukać uinnych jeleniowatych.

Odznaczają sięproporcjonalną budową drobnego ciała. Zadmają wyżej niżkłąb. Głowa jest trójkątna, klinowata, aszyja wąska. Nogi (zwane inaczej cewkami) sącienkie isprężyste, zakończone racicami, mają także raciczki wyżej, ztyłu nogi. Suknie, czyli umaszczenie ciała zmieniają sięwraz zporami roku. Wlecie (sezon odmaja dokońca września) sąone czerwono-brązowe, natomiast przez pozostałą część roku (odpaździernika dokwietnia) sąsiwo-brązowe lubsiwo-żółte. Sierść nadolnej wardze iszyi (odspodniej strony) jest srebrnoszara. Okolice ogona (który nota bene jest zupełnie niewidoczny, gdyż mazaledwie 2-3cm), adokładniej pośladki zdobi biała plama nazywana talerzem albo lusterkiem (jego ubarwienie także sięzmienia: zimą jest czystobiałe, alatem żółknie). Lustro maogromne znaczenie, gdyż podczas ucieczki, sierść która jeoznacza jezy się, zwiększając prawie dwukrotnie jego obszar, copozwala widzieć siędobrze wczasie ucieczki, nawet podczas nocy.

Sarny żyją dookoło 12-14 lat. Samiec (kozioł) madługość ciała około 95-130 cm,z czego tułów maokoło 70cm. Wysokość ciała wkłębie około 75cm, amasa ciała wynosi od15 kgdo 22kg. Samice (kozy) sąz reguły mniejsze (około 10%). Sarny zewschodniej części kraju masą iwzrostem zbliżają siędo maksymalnych podanych wyżej wartości, natomiast sarny zamieszkujące zachód Polski, wymiarami zbliżają siędo wartości minimalnych.

Sarny sązwierzętami, które nieoddalają sięzbytnio odraz obranego terenu. Młode sarny, także żyją wpobliżu miejsca, gdzie sięurodziły (wpływa tona powtarzalność cech dziedzicznych, wco wliczają siętakże nieprawidłowości zzakresu budowy ikształtu poroża). Jesienią izimą sarny trzymają sięw stadach (zwanych inaczej rudlami). Wskład stada wchodzą kozły, kozy ikoźlaki (młode). Wkwietniu rudle rozpadają się. Dzieje siętak dlatego, żeciężarne samice oddalają sięod stada, byznaleźć spokojne miejsce dopowicia potomstwa. Wobranym miejscu pozostają jeszcze przez jakiś czas (zazwyczaj kilka tygodni) znowo narodzonymi koźlakami.

Samce zaśw tymsamym czasie także opuszczają stada, abyposzukać nowej ostoi naczas rui. Wydzielając specyficzne zapachowe substancje oznaczają nimi teren ibronią naniego wstępu innym kozłom. Chętnie natomiast witają nanim samice, jednak tylko bezmłodych. Wtym okresie kozy zeswoimi koźlakami chadzają osobno, czasem łącząc sięw małe stadka zinnymi kozami iich młodymi (zazwyczaj sąto stadka złożone zdwóch kózi ichmłodych). Zdarza sięteż bardzo często, żez kozami, które urodziły chadzają także koźlaki urodzone przez niew poprzednim roku.

Ruja jest okresem wielkiego ożywienia wśród sarn. Okres ruitrwa odlipca dosierpnia. Samce ganiają zasamicami rujnymi ibronią swojej ostoi przed innymi samcami. Kozy, które sąw okresie rozpłodowym pozostają przy kozłach przez 3do 4dni, następnie kozioł zostawia kozę iwraca onado swojego rudla. Odwrotnie jaku jeleni, wokresie ruijeden kozioł jest tylko zjedną kozą, samce jeleni natomiast otaczają sięcałą chmarą łań. Jesień jest okresem, wktórym kozły opuszczają obrane ostoje ipowracają dostad.

Podczas upalnych dniletnich, sarny chętnie korzystają zwodopojów. Przeciętnie sarna wciągu dnia potrzebuje wypić 2-3litry wody. Jednak woda tazawarta jest głównie wsoczystym pożywieniu. Sarny nietarzają sięw wodzie anibłocie czypiasku kąpieliska (cochętnie czynią dziki ijelenie).

Samce wstadzie obowiązuje hierarchia. Wynika onagłównie zwieku kozłów, cooznacza, żesamce młodsze ustępują samcom starszym. Także reakcje naróżnego rodzaju zaniepokojenia sąróżne usamców wróżnym wieku. Młodsze samce wobliczu nieznanego, płoszą sięi uciekają, jednak przystają iodwracają się, czasem także wracają, kręcą głową iwyciągają szyję, anastępnie ucieka kilkakrotnie szczekając. Starszy samiec reaguje zupełnie inaczej. 2-5-letnie samce uciekają daleko, szczekając, wracają doswojej ostoi, nieoglądając sięza siebie.

Sarny potrafią przystosować siędo środowiska, wktórym przebywają, cosprawia, żemogą żyćw każdym większym lesie, aszczególny gatunek sarn (sarna polna) także nadużych połaciach terenu bezdrzewnego. Najczęściej sarny spotyka sięw lasach mieszanych albo liściastych, choć zdarzają sięi spotkania wlasach iglastych. Zazwyczaj żyją nakrańcach lasu, niezagłębiając sięw niego. Jest takdlatego, żew tych częściach lasu bujnie rozwija siępodszycie (krzewy, krzaki). Wlecie częściej przenoszą sięna przyległe pola (wzboża) iłąki, zktórych powracają dolasu pookresie żniw isianokosów.

Na terenach niezalesionych województw wielkopolskiego ikujawsko-pomorskiego, spotyka sięsarny polne, które najczęściej przebywają wuprawach polnych. Sarny polne sąinnym gatunkiem niżsarny leśne. Takjak onemają stałe tereny zamieszkania, jednak niesą totereny leśne, apola itereny niezalesione odużej widoczności. WPolsce mato miejsce zwłaszcza naterenach szczególnie urolnionych, zwłaszcza wobszarach: konińskim, poznańskim, leszczyńskim ibydgoskim. Nadbezpieczeństwem stada sarn polnych czuwają samce, które nawidok człowieka nawet wznacznej odległości, mobilizują całe stado doucieczki wprostej linii.

Liczba sarn zależy odwarunków, wjakich bytują. Średnio na100 hajest ich8-12 osobników, alew dorbym łowisku leśnym może ichbyć nawet 13-20 sztuk natym samym obszarze. Stan liczbowy sarn polnych wdużym stopniu zależy odwarunków, wobec czego na100 hajest ichtylko od0 do10 sztuk.

Sarny mają różne pory żerowania wzależności odokresu wroku. Wmaju żerują rano, przed południem iw czasie zachodu słońca. Można unich zauważyć sześciogodzinny rytm żeru. Najwcześniej jedzą młode samice zkoźlakami, później młode samce, adopiero nakońcu starsze kozły, których zadaniem jest upewnienie sięczy stadu niegrozi niebezpieczeństwo. Stare samce właściwie niepokazują sięza dnia naotwartej przestrzeni, ażerują dopiero gdyzapadnie zmrok. Poranne żerowanie trwa dookoło godziny 8.00.

W czasie nowiu, gdynoce sąciemniejsze, sarny wykazują większą ruchliwość, zwłaszcza przed południem. Sarny lubią gdypogoda dopisuje, cosprawia, żesą bardziej ruchliwe iożywione. Gdynatomiast panuje brzydka pogoda (deszcz, chmury), sprawia, żeich ożywienie spada. Wczasie poletniej burzy, gdypogoda siępoprawia można nawet spotkać starsze samce żerujące naotwartej przestrzeni. Ponadto, bezwzględu naporę dnia, całe stada wychodzą naotwartą przestrzeń byżerować.

W czerwcu zmienia sięokres żerowania isnu usarn. Śpią wtedy dużo podczas dnia, wychodząc nażer wnocy. Różne teorie próbują tłumaczyć tozjawisko. Może tobyć moment, wktórym sarny odpoczywają przed okresem rozpłodowym. Inni badacze twierdzą, żejest towpływ zmiany astronomicznej pory roku. Myśliwi natomiast wiedzą jedno: wtym czasie bardzo trudno spotkać samca doodstrzału.

Lipiec isierpień jako miesiące ruisą czasem, wktórym wśród sarn panuje wielkie ożywienie. Częściej nażer wychodzą samice niżsamce, gdyż te,wypoczywają powyczerpujących gonitwach zakozami.

Gdy okres ruidobiega końca, sarny łączą sięw stada iżerują ozwykłych porach, wzimie częściej popołudniami, kiedy słońce przygrzewa ijest nieco cieplej. Zimą muszą onebardzo intensywnie poszukiwać pokarmu, gdyż tojest właśnie okres, wktórym samce budują swoje kolejne poroże, asamice sąokresie zaawansowanej ciąży.

Co stanowi pokarm tych zwierząt? Wczasie wiosenno-letnim zajadają onetrawę, młode pędy drzew ikrzewów, atakże zioła. Znamienne jest to,że wodróżnieniu odjeleni idanieli, kierują sięone smakiem oraz zapachem roślin, które jedzą, dokonując wśród nich selekcji izjadając wybrane. Jedzą zazwyczaj nałąkach iprzy brzegach lasu.

W czasie letnim sarny przebywają albo wwysokich trawach albo wzbożach, gdzie szukają pokarmu naścieżkach, wmiedzach irowach. Pookresie żniw wracają naskraje lasu, gdzie ichpożywienie stanowią miękkie gałązki, krzaki jagód iborówek, ziało, grzyby, kasztany, żołędzie iorzeszki bukowe. Obecność ziół wich diecie służy przede wszystkim odkażaniu przewodu pokarmowego.

Jesienią, sarny zagłębiają sięw las, gdzie łatwiej jest imprzeżyć zimę. Wtym czasie, pokarm ichstanowią głównie odkopywane owoce drzew, wrzosy, zioła idelikatne krzewy. Chętnie pożywiają sięw jeżynach imaliniakach.

Sytuacja sarn polnych jest nieco inna, gdyż niemają takiej różnorodności dostępnego pokarmu. Zazwyczaj żywią siężytem, grochem, saradelą, czerwoną ibiałą koniczyną, pszenicą, jęczmieniem, jeżynami, perzem imłodymi pędami krzaków idrzew rosnących nieopodal dróg.

Zimą sarny często zjadają gałązki drzew iglastych, gdyż mają onew sobie dużo wody, dzięki czemu uzupełniany jest brak wody wpostaci płynu. Dziennie sarna potrafi zjeść 4-5kg soczystej karmy.

Ruja jest okresem, który przebiega odpołowy lipca dopołowy sierpnia, adodatkowo naprzełomie listopada igrudnia. Tądrugą ruję przechodzą samice niezapłodnione wokresie lata. Ruja obejmuje osobniki męskie iżeńskie wwieku oddwóch lat, bowłaśnie wtedy sarna uzyskuje dojrzałość płciową. Taknaprawdę jednak ichudział wrui zależy odilości istosunku liczbowego osobników męskich iżeńskich wstadzie.

W tymczasie kozły szukają sobie partnerki. Robią towietrząc zanimi nisko opuszczoną głową. Samice poprzez szczególny zapach iwysokie piski sygnalizują swoją obecność. Gody mogą trwać doczasu, gdykoza jest wrui, apolega tona tym, żekozioł wielokrotnie pokrywa wybraną kozę. Zakażdym razem odbywa sięto pogonitwie zanią (najczęściej sarny biegają wkółko wydeptując charakterystyczne ślady wtrawie). Pokażdym akcie samiec wypoczywa. Taktrwa toprzez 3-4dni. Potym czasie kozioł porzuca kozę izajmuje sięnastępną rujną samicą.

Samica nosi potomka przez około 290dni, czyli prawie 10miesięcy. Taka prawidłowość zachodzi usamic zapłodnionych wokresie letnim. Kozy zapłodnione wokresie zimowych godów sąciężarne tylko przez 4,5miesiąca. Gdyby ichciąża trwała tyle samo, cosamic zapłodnionych latem, prawdopodobnie (przez wzgląd natrudne warunki imałą ilość pożywienia) nieprzeżywałyby zimy. Gdyby zaśsarny zapłodnione wlecie chodziły wciąży tylko 4,5miesiąca, małe urodzone wzimie szybko byzdechło. Dlatego ukóz zapłodnionych latem występuje zjawisko ciąży utajonej, gdyż nierozwija sięona wczasie lipca isierpnia wskutek braku odpowiednich hormonów. Płód rozwija siędopiero wgrudniu, anarodziny następują wmaju lubw czerwcu, razem znarodzinami koźląt poczętych zimą.

Samice rodzą jedno lubdwa koźlęta, niezmiernie rzadko trójkę. Poporodzie matka znoworodkiem pozostają dodwóch tygodni wmiejscu narodzin, gdyż młode niemoże chodzić. Matka żeruje wtedy wpobliżu małego. Potym okresie, młode nabiera pewności wchodzeniu, ana bokach pojawiają siętrzy rzędy plamek obiałym kolorze, które zanikają posześciu tygodniach razz pojawieniem sięnowej sierści. Matka karmi młode ażdo przełomu listopada igrudnia, choć koźlę jużw drugim miesiącu życia samo zaczyna podskubywać delikatną zieleninę. Młode pozostaje przy matce doroku, aczasami idłużej.

Jak rozróżnić samicę odsamca sarny? Kozły (rogacze) maja poroże (zwane parostkami), natomiast koza jest bezroga. Zdarza się, żema dobrze wykształcone guzki czołowe, niezmiernie rzadko, małe szpice. Wokresie zimowym, kiedy samce gubią poroże, ana ichgłowie niema jeszcze wyraźnych oznak nowych parostków, można jerozpoznać podobrze widocznym pędzlu napodbrzuszu (jest topo prostu kępka włosów, odługości do10 cm,umiejscowiona przy zakończeniu pochwy prącia). Charakterystyczny jest dlanich także kształt lustra (ukozłów maono kształt nerkowaty, akozy mają najego środku pasemko dłuższych, 5-7cm, włosów, nazywane fartuszkiem, conadaje całemu lustru kształt koniczyny) ibudowa głowy, która jest gruba, makształt tępego klina, podczas gdyu samic bardziej przypomina ostry klin.

Kozły podczas zimy tracą poroże, poto byodbudować jezupełnie odnowa. Coroku węc, przyjmuje onoinny kształt iformę. Wpływ nawygląd parostków mają wdużej mierze hormony. Nowe poroże wykształca sięw ciągu 4-4,5 miesięcy, wktórym toczasie jest pokryte skórką opluszowej powierzchni, która jest bardzo dobrze ukrwiona iunerwiona (nazywana jest scypułą). Dostarcza onaskładniki niebędne dobudowy poroża (wgłównej mierze wapno). Naprzełomie marca ikwietnia następuje zakończenie wzrostu parostków, cowiąże sięz odcięciem dopływu krwi donich. Scypuła wysycha, apoprzez wycierania poroża odrzewa ikrzewy, zostaje zerwana, poczym kozioł zjada ją.Proces tentrwa niedłużej niżjedną dobę. Całe poroże twardnieje ikostnieje. Jest onobiałe (koloru kości), anastępnie barwi sięwskutek kontaktu zsokami krzewinek idrzewek ioświetlania promieniami słonecznymi.

Kozły, które wycierają poroże odęby iolchy, mają ciemne poroże, takjak rogacze zterenów bagnistych. Samce żyjące wlasach liściastych mają jaśniejsze parostki (tak jaksamce sarn polnych) niżsamce zlasów iglastych.

Kozły wycierają poroże pozerwaniu zniego scypuły ażdo okresu rui, kiedy stają siębardziej agresywne ibiją nimo krzaki, kępy traw igałęzie, atakże wstarciu zrywalem.

Kozły pozbywają sięporoża późną jesienią, anajwcześniej zrzucają jestare osobniki. Jest tomożliwe dzięki hormonom, które rozluźniają połączenie między komórkami, copowoduje, żeprzy mocniejszym uderzeniu ogałąź, parostki odłamują się. Zaraz potym, następuje odbudowa parostków.

Średnia długość parostków dochodzi do25-30 cm.Mają onedwie odnogi, zktórych jedna jest skierowana doprzodu, adruga dotyłu, iszóstak (grot). Najmocniejsze poroże mają kozły wwieku 6-7lat, gdyż jest onogrube ibogato uperlone.

REKLAMA

REKLAMA

Top Articles
Latest Posts
Article information

Author: Sen. Ignacio Ratke

Last Updated: 01/24/2023

Views: 6541

Rating: 4.6 / 5 (56 voted)

Reviews: 95% of readers found this page helpful

Author information

Name: Sen. Ignacio Ratke

Birthday: 1999-05-27

Address: Apt. 171 8116 Bailey Via, Roberthaven, GA 58289

Phone: +2585395768220

Job: Lead Liaison

Hobby: Lockpicking, LARPing, Lego building, Lapidary, Macrame, Book restoration, Bodybuilding

Introduction: My name is Sen. Ignacio Ratke, I am a adventurous, zealous, outstanding, agreeable, precious, excited, gifted person who loves writing and wants to share my knowledge and understanding with you.